Huyện ủy UBND huyện Quỳnh Lưu - Nghệ An

     Sau Tết Nguyên đán là mùa lễ hội diễn ra trên mọi miền đất nước. Đây là dịp để mọi người du Xuân, ngắm cảnh vui chơi giải trí đầu năm. Đặc biệt lễ hội còn là dịp mọi người gần gũi, đoàn kết với lòng tự hào và thành kính thiêng liêng, bày tỏ lòng tri ân của mình với nguồn cội, các bậc thánh nhân đã có công độ trì cho quốc thái dân an, người người mạnh khỏe. Những hoạt động ấy chính là văn hóa và đáp ứng được nhu cầu văn hóa tâm linh ngày càng cao của nhân dân. Vì vậy nói đến lễ hội là nói đến hoạt động văn hóa, tự thân lễ hội đã là văn hóa.

       Tuy nhiên ở các lễ hội hiện nay còn có nhiều hoạt động chưa văn hóa, phi văn hóa còn làm phiền lòng du khách mà dư luận và thông tin đại chúng đã lên tiếng nhiều như chèo kéo khách của người bán hàng, người già, tàn tật ăn xin ngồi xin tiền, hoạt động bói toán mê tín dị đoan, đốt vàng mã tràn lan, tiền cúng phật rải khắp nơi. Rất nhiều lễ hội tổ chức các trò chơi “vui chơi có thưởng” nhưng thực chất là một kiểu đánh bạc công khai, sát phạt nhau của những con bạc tứ phương kéo về. Nhiều nơi, trong lễ hội du khách xả rác bừa bãi, du khách thập phương đổ về chen lấn nhau tạo điều kiện cho kẻ xấu lấy cắp điện thoại, ví tiền của người tham gia lễ hội.

       Điều đáng nói hơn nữa là Ban tổ chức một số lễ hội còn “mạnh tay” hiện đại hóa lễ hội dân gian truyền thống, quan tâm đến lợi ích kinh tế hơn lợi ích văn hóa làm cho vẻ đẹp truyền thống trong lễ hội mai một dần đi, ý nghĩa truyền thống không được bảo tồn… Làm cho những người hiểu biết về truyền thống thì hụt hẫng, thế hệ trẻ hiểu sai đi ý nghĩa của từng lễ hội.

       Để Lễ hội thực sự là địa chỉ văn hóa cần tìm đến, để sống với văn hóa dân gian, để mọi người hiểu và tự hào về truyền thống của quê hương, dân tộc mình, theo chúng tôi, trong các lễ hội các nhà tổ chức cần đặt yếu tố văn hóa lên hàng đầu. Nghĩa là lễ hội được tổ chức trước hết và trên hết phải vì mục đích văn hóa.

       Trước hết giá trị và những tinh hoa văn hóa ở các lễ hội giữ được đến ngày nay chính là được lưu truyền trong dân gian. Vì thế lễ hội phải được trả về đúng chủ nhân của nó đó là nhân dân. Nhân dân làm chủ lễ hội, mọi hoạt động đều do dân địa phương tổ chức. Tuy nhiên người đứng đầu lễ hội cũng cần tham khảo ý kiến của các bậc cao niên ở địa phương, các nhà văn hóa có hiểu biết thấu đáo về truyền thống lễ hội của địa phương mình để làm cho lễ hội toát lên được nét đặc trưng riêng của vùng miền.

       Đối với các đền chùa khi tổ chức lễ hội nên tổ chức diễn lại các tích truyện theo truyền thuyết ca ngợi công đức của của một vị thánh nhân, danh nhân, một anh hùng dân tộc đã có có công đánh giặc ngoại xâm, mở mang bờ cõi, khai dân lập ấp, hay phù trợ giúp đỡ dân những lúc nguy nan… để du khách nói chung và con em địa phương nói riêng hiểu và tự hào về ngôi đền, chùa miếu, mạo ấy. Ngoài ra còn có thể ghi bia tóm tắt công trạng như nhiều nơi đã làm để khách thập phương đọc và hiểu được ý nghĩa của ngôi đền, của lễ hội.

     Nói đến văn hóa là nói đến sự tiếp biến và sàng lọc. Một mặt cần lưu giữ lại những gì “thuần chủng” tốt đẹp của văn hóa dân gian, mặt khác cũng cần loại bỏ những phần nghi lễ lạc hậu, cổ hủ giữ lại những yếu tố văn hóa truyền thống, bản sắc địa phương phù hợp với truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Trong lễ hội không nên học tập nhau tổ chức theo một kịch bản chung chung nhưng thích hoành tráng gây tốn kém tiền của của dân mà nhàm chán làm mất đi đặc trưng riêng của từng địa phương, của từng lễ hội.

     Trong lễ hội cần giải quyết tốt bài toán văn hóa và kinh tế, văn hóa và môi trường. Không nên khai thác lễ hội vì mục đích kinh tế không chú trọng đến yếu tố văn hóa thì nó mất đi tính bền vững, giảm đi tính linh thiêng trong lễ hội và niềm tin của du khách. Đền chùa thường là những danh thắng, người đến lễ hội vừa thỏa mãn nhu cầu văn hóa tâm linh vừa để thưởng lãm cảnh đẹp, được sống trong một không gian trong lành. Vì vậy, không giữ gìn môi trường tốt sẽ làm thất vọng khách thập phương. Giữ gìn môi trường không chỉ giữ gìn môi trường cảnh quan mà còn là môi trường ứng xử văn hóa của người địa phương đối với du khách thập phương để làm thế nào khách thập phương chưa đến thì muốn đến, khi về thì thấy vui, thấy mến thì lễ hội ấy thực sự có ý nghĩa.

     Lễ hội là dịp, là nơi để mọi người khám phá vẽ đẹp văn hóa truyền thống. Những nét đặc trưng văn hóa vùng miền làm nên bản sắc văn hóa và tính cách con người vùng miền khác nhau. Lễ hội cần đánh thức những tiềm năng tốt đẹp của vùng đất, con người từng địa phương hòa chung vào nền văn hóa thống nhất trong đa dạng của văn hóa Việt Nam để đạt được mục tiêu xây dựng một nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Văn hóa trong lễ hội phải có sứ mệnh cao cả ấy.

                                                                                          Hồ Đình Kiếm

                                                                                   Xóm 7, xã Mai Hùng